ا ابتدا لازم است تعاريفي از صنعت كوچك، توسعه صنعت كوچك و راهبرد حاضر را بدست دهيم.
صنعت كوچك : منظور از صنعت كوچك،« صنايع بمقياس كوچك » است. يعني بخشي از صنعت كه در كارگاههاي كوچك و محيط هاي كاري مشخص با تعداد نفرات حداكثر تا 50 نفر مشغول توليد مي باشند (در ایران والبته این تعریف جامعی نمی باشد). امروزه، با توجه به تعريف صنایع کوچک در جامعه ی جهانی محدوديت سطح تكنولوژيكي، از نظر كاربر بودن و سرمايه بر بودن آن و شبكه گسترش آن از بين رفته و نيز شامل صنعت توريسم، حمل و نقل، خدمات صنعتي و IT نيز مي شود. با این تفاسیر، درایران امروزی نیز ضرورت بازنگری اساسی در تعریف صنایع کوچک و انطباق آن با تعاریف بین المللی بیش از پیش احساس می شود.
در بسياري از كشورها، تعريف صنعت كوچك شامل محدوده صنايع ميكرو، يعني صنوف توليدي و نيز متوسط، يعني صنايع تبديلي نيز مي شود. و اصطلاح SME ها بمعناي صنايع كوچك و متوسط مي باشد.
برنامه توسعه صنايع كوچك: توسعه صنايع كوچك بدليل گستردگي آن در سطح كشور، تاثير آن در مسائل اجتماعي– اقتصادي و فرهنگي، از جمله اشتغال و فرهنگ توليد، در اكثر جوامع پيشرفته و در حال توسعه صنعتي بصورت ويژه مد نظر قرار گرفته است. دولتها براي توسعه صنايع كوچك، با اتخاذ رويه هاي الگوئي و حتي مدل توسعه در حمايت اين بخش بعنوان بخش محوري اقتصاد از همديگر سبقت مي جويند. توسعه صنايع كوچك، امروزه يعني تكنولوژي توسعه صنايع كوچك. سازمان ملل نيز، بويژه بخش توسعه صنعتي آن UNIDO در انتقال اين تكنولوژي روشهاي ويژه اي را تدوين نموده است .
رويه حاضر، بعنوان ديدگاه جامع در راستاي توسعه صنايع كوچك كشور:
سازمان صنايع كوچك و شهركهاي صنعتي ايران، پس از ادغام اين دو سازمان در سال 138۴، مطابق قانون، مسئوليت برنامه توسعه صنايع كوچك و شهركهاي صنعتي را در سطح ملي و بصورت جامع عهده دار گرديده است. ليكن تفكيك وظايف صنايع كوچك از ساير بخشهاي وزارت صنايع، یعنی آن قسمت از وظایفی كه تاكنون سازمانهاي استاني وزارت صنايع و معادن عهده دار هستند، هنوز انجام نگرفته است. با انجام تفكيك وظايف، سازمان صنايع كوچك و شهركهاي صنعتي ايران و شركتهاي تابعه كه در استانها عملكرد دارند، وظيفه مند امر خطير توسعه صنايع كوچك كشور مي شوند. از اينرو دست نوشته حاضر به عنوان راه كار پيشنهادي براي زمينه سازي تدوين « مدل جامع توسعه صنايع كوچك كشور » ارائه می شود.
طرح مسئله :
در بررسي عملكرد سازماني صنايع كوچك و متوسط در كشورهاي پيشرفته صنعتي و نيز در حال توسعه، چه اين كشورها اروپائي بوده باشند و چه آسيايي و چه مربوط به كشورهاي اسلامي، همچنين در روشهاي توسعه اي UNIDO، كه طبيعتاً درتجربه موفق خيلي از كشورهاي اخير نيز دخيل بوده است، يك وحدت رويه قابل توجه است. اين وحدت رويه شامل موارد ذيل مي باشد.
1- سهم صنايع كوچك در اقتصاد ملي تعيين گرديده و تعريف شده است. و نحوه حمايت از آن بصورت يك استراتژي تدوين گردیده است. در اين استراتژي چادر حمايتي دولت در مقابله با بادهاي گرم و خشك و سرد و يخبندان ناسازگار موسمي منطقه اي و جهاني بنحوي برافراشته شده است كه باعث تقويت بنيه آنها شده و بتوانند در مقابله با نابسامانیهای اقتصادی پایداری كنند. اين چتر بيشتر از آنكه بصورت كمك مستقيم دولت بوده باشد، كمك مكانيزمي است و در اكثر كشورهاي موفق از يارانه هاي نفتي خبري نيست.
2- سازمان بسيار منظمي كه نمايندگي تام الاختيار آنها تا كوچكترين نقاط گستره سرزمين در دسترس است، با كمترين بروكراسي ممكنه كار آموزش، هدايت، سازمان دهي، نظارت و حمايت از صنايع كوچك را به توسط شبكه اي از سازمانهاي عرضي عهده دار مي باشد. اين سازماندهي شامل عناصر بازار، سرمايه و تكنولوژي و مديريت مي شود.
3- ارتباط ارگانيكي بين پايگاههاي مربوط به توسعه بازار، حمايت مالي و حمايت تكنولوژيكي با شبكه سازيهاي مختلف انجام مي گيرد .
4- در تمامي شئونات اقتصادي– اجتماعي از جمله در عقد قراردادهاي بين دولتها و پروتكلهاي همكاري آنها و سياست گذاريهاي مالي- سرمايه اي، تكنولوژيكي، تنظيم بازار و نحوه ورود به بازارهاي منطقه اي و جهاني و روابط متقابل و نيز آمادگي براي ورود به Wto، سياستهاي حمايتي برنامه توسعه صنايع كوچك ملحوظ نظر قرار گرفته و از هر گونه تنش پرهيز مي شود.
بطور خلاصه :
برنامه توسعه صنايع كوچک ، همان « تئوري » توسعه صنايع كوچك است . «دكترين توسعه صنايع كوچك » بر اساس يافته و تجربيات ديگر كشورها منطبق بر سياستهاي اقتصادي كشور عمل مي كند. برنامه توسعه صنايع كوچك قوانين كاربردي آنرا مي يابد و دكترين بر اساس اين يافته هاي علمي، رهنمودهاي كاربردي توسعه صنايع كوچك را تبيين مي كند. دكتر ين از ارتباط نزديكي با راهبرد برخوردار است ؛ زيرا راهبرد، چكيده عملي دكترين است. و بنابر اين راهبرد كه از دكترين صنايع كوچك استنباط شده است، پس از تلفيق با ملاحظات اقتصادي، يك راهنماي كاربردي در صحنه عمل محسوب مي شود.
كار تدوين و راهبري دكترين توسعه صنايع كوچك، توسط ستاد مركزي سازمان صنايع كوچك و شهركهاي صنعتي ايران انجام مي شود. ستاد سازمان صنايع كوچك و شهركهاي صنعتي ايران، مغز متفكر صنايع كوچك بشمار مي آيد. تبديل تصميمات و اولويتهاي اقتصادي در حوزه بخشي به توانمنديهاي صنعت كوچك از طريق اين ستاد صورت مي گيرد. در حقيقت در تعريف وظايف اين سازمان، كمترين بار فعاليتهاي اداري بايد در نظر گرفته شده و در عوض بر امور « انديشه محور » تاكيد گردد.
بطور كلي كادر ستاد مركزي با نخبگان در حوزه صنايع كوچك و اصلي ترين نظريه پردازان اين تكنولوژي باید تكميل شود. اين ستاد مي بايست نهاد نوآوري و پيشتازي در استفاده از فناوريهاي نوين بوده باشد. استفاده از فناوريهاي نوين از جمله IT و GISوMISوسايرامكانات شبكه اي در اولويت ابزاري اين ستاد بوده و از تمامي رويكردهاي تكنولوژيك بايد استفاده شود.
در تبيين جايگاه اين ستاد مي توان به وظايف زير اشاره نمود :
. شناسائي نقطه ضعفهاي صنايع كوچك كشور و تهديدهاي آن در كمترين زمان ممكن و ارائه پيشنهادات لازم در برطرف نمودن آنها.
. مطالعه تجربيات راهبردي كشورهاي ديگر با هدف شناسائي روندهاي توسعه صنعتي و روندهاي فني نوين.
. برنامه ريزي در خصوص نحوه استفاده از نيروهاي توسعه اي صنايع كوچك و ساير عناصر ساختار قدرت ملي در برنامه توسعه صنايع كوچك.
. ارتقاي ديدگاه، روشها و شيوه هاي توسعه صنايع كوچك با مطالعه تجربيات نقادانه ملي و تجربيات ديگر كشورها.
. مطالعه ماهيت وجودي صنايع كوچك آينده جهان بر پايه تحليل تهديدات پيش روي و تعيين روند توسعه صنايع كوچك در گستره سرزمين با درك مزيتهاي نسبي اقتصادي منطقه ای( ملي فكر كردن و منطقه اي عمل نمودن ).
. اعمال فرماندهي، فرماندهي مشترك و اجراي عمليات ويژه و نگارش سناريوهاي عملياتي مرتبط با نگاه به آينده و رقابتهاي اقتصادي اخير.
. ارتقای نحوه تعامل و هماهنگ سازي فعاليتها ميان نيروها و عناصر(شامل سازمانهاي معين) توسعه صنايع كوچك كشور و ساير عناصر قدرت، و توسعه روالهاي مربوطه.
. ويرايش و نگارش دكترين توسعه صنايع كوچك كشور.
. توجه به شاخص زمان جهت كارآمد سازي فرماندهي و كنترل برنامه توسعه صنايع كوچك كشور.
در تدوین این متدولوژی از روش و راهکارها و رویکردهای ارائه شده در کتاب" فرماندهی و کنترل در شوروی سابق"، ترجمه و تدوین سازمان صنایع دفاع ایران استفاده شده است.
