به نام آنكه جان را فكرت آموخت
مروري كوتاه بر معرفي صنعت شبيه سازي
مقدمه :
گذشته تاريخي صنعت شبيه سازي(Simulation) به ازمنه قديم بر مي گردد. زمانيكه بشر شروع به ابزار سازي نمود. و با ابزار هاي دست ساز خود به ساختن بتها و عروسك ها و ساير وسايل گِلي پرداخت. او از ابتدا دريافته يود كه براي خوب ساختن و آفريدن بايد ذهنيت خود را تجسم نموده و به عينيتي ملموس تبديل كند. بدين طريق بود كه او توانست با در اختيار داشتن ساخته ذهني و حاصل كار خود، هر گونه تغيير و تكاملي را بر روي آن انجام دهد. و اينچنين بود كه انسان جانشين خدا بر روي زمين شد.
اين فرايند، در طول تاريخ به طور دائم ذهن بشر را به خود مشغول ساخته است. مي شود گفت كه وي هميشه عروسك باز بوده، هست و خواهد بود. برخي متفكران را عقيده بر اين است كه معلم انسان در اين ماجرا خود اوست. به قول خيام:
از روي حقيقتي نه از روي مجاز ما لعبتكانيم و فلك لعبت باز!
بدون شك، اين كار وي در تكامل ذهنيش اثر بسيار سازنده اي داشته و باعث شده تا مهارت و چيره دستي فراواني در بدست آوردن محصول، يعني "شبيه سازي" حاصل شود.
دسترسي انسان به علوم كامپيوتر و ايجاد دنياي مجازي، تحولي شگرف در تكامل اين پديده ذاتي بشر گرديد. بدين ترتيب نه تنها وي توانست به تكنولوژي جديدي در اين راستا دست يابد، بلكه از سنتز اجرايي فرايند اجتماعي آن، صنعت جديدي نيز خودنمايي كرد. اين صنعت كه به تنهايي تفكرات متفكران پيشرو انقلاب صنعتي و قرن نوزدهم را به چالش مي طلبد، صنعت شبيه سازي است.
در اين مقاله سعي مي شود به صورت گذرا و اشاره اي به معرفي اين صنعت بپردازيم.
طرح موضوع:
مي توان گفت تا ظهور صنعت آرتيزاني/چلنگري(منتهي به انقلاب صنعتي) اين صنعت بيشتر در خدمت صنايع دستي و هنر قرار داشت. اما با توسعه صنعت و پوست اندازي آن (تبديل به مانوفاكتوري و سپس توليد انبوه)، صنعت شبيه سازي نيز از مرحله هنري صِرف به صنعت مدل سازي تبديل گرديد.
صنعت مدل سازي، در راه تكاملي خود نه تنها در خدمت توليد قرار گرفت و به عنوان مرحله اي اساسي در جريان تبديل دانش به تكنولوژي نقش خود را ايفا نمود، بلكه وظيفه بسيار حساس در آموزش عملي و كاركردي فرايندهاي صنعتي را نيز بر عهده گرفت. اين وظيفه با تعالي تكنولوژي و نقش تعيين كننده و متزايد آن در كليه شئونات زندگي بشري، سير تكاملي خود را طي نموده و به شكل يك صنعت مستقل اساسي بروز نمود. و بدين ترتيب و در اين رهگذر، جايگاه رفيع و حساسي را به خود اختصاص داد.
به جرات مي توان ادعا نمود كه بيشترين منفعت دنياي مجازي در توسعه كم خرج و بي محاباي مدل سازي و شبيه سازي بوده است. به نحوي كه در دنياي كنوني نمي توان از يك تكنولوژي بالنده سخن گفت و به نرم افزار شبيه سازي شده آن اشاره ننمود! در اين ماجرا، حتي برخي پيشتر رفته و آن تكنولوژي را كه قابليت نرم افزاري نداشته وداراي مدل شبيه سازي شده نيست، را از سري تكنولوژيها حذف كرده اند.
همانطور كه اشاره شد، در دنياي امروزي ، شبيه سازي به عنوان يك تكنولوژي پايه و اساسي به كار رفته و در اجراي بهينه پروژه ها كاربرد وسيعي دارد. اين تكنولوژي ، هم در پروژه هاي بزرگ اجرايي و اجتماعي و هم در پروژه هاي كارگاهي مثل برنامه ريزي و كاركرد يك دستگاه CNC كاربرد دارد . به عنوان مثال، در برنامه ريزيهاي كلان اجتماعي، تاثيرات اجتماعي و زيست محيطي يك پروژه عظيم، شبيه سازي شده و قبل از اجرا، تاثيرات منفي آن بررسي و در حد امكان اصلاح و بر طرف مي شود .
در سطح كارگاهي و خرد نيز ، در برنامه ريزي و اجراي براده برداري يك قطعه در ماشين تراش CNC ، اطلاعات داده شده با استفاده از نرم افزار ويژه اي شبيه سازي و واكاوي و در صفحه مانيتور دستگاه نشان داده مي شود. بدين ترتيب، وضعيت عيني كار رويت شده و پيشنهادات اصلاحي قبل از تخريب ارائه مي شود0
مسلماً اين تكنولوژي طي سالهاي اخير در كشور عزيزمان نيز وارد و امروزه شاهد آنيم كه تقريباً كمتر پروژه خاص اجرايي است كه شبيه سازي كامپيوتري آن تهيه نشده باشد.
اما، ما در اين جا قصد نداريم كه به تكنولوژي شبيه سازي بپردازيم، بلكه حصول شناخت از ويژگي فراگيرتر آن به عنوان يك "صنعت مستقل و اشتغال زا"، موضوع بحث ما را تشكيل مي دهد. از اينرو و براي وضوح بيشتر، ضروري است نسبت به ارائه تعريفي از تكنولوژي و صنعت اقدام نموده و با ذكر ويژه گي هاي هر يك، پرچين هاي بين آنها مشخص و توانايي هر يك معين گردد.
درتعريف تكنولوژي،كه به حق امروزه آن را(شگردشناسي) ناميده اند، مي گويند آن تكنولوژي كه قابليت تبديل نرم افزاري نداشته باشد ، تكنولوژي نيست . و ويژگيهاي ديگر آن SCALE-UP شدن و داشتن BUSINESS-PLAN آن است . يعني تبديل به توليد صنعتي و توليد انبوه شدن و اقتصادي بودن آن است . با توجه به اين ويژگي، شبيه سازي مكمل هر تكنولوژي است و تكنولوژي بدون آن معني دار نمي شود. به اين منوال، مي توان شبيه سازي را يك تكنولوژي مشخص دانست.
حال ببينيم صنعت چيست؟ صنعت به سخني ساده يعني پيشه و هنر. اما در صورتيكه بخواهيم معني مبسوط آنرا بيان كنيم، بايد بگوييم: صنعت نهاد و شبكه اي منظم است كه با فضا سازي و استفاده از روابط و مناسبات اجتماعي- اقتصادي براي جريان و فرايند توليدي و با استفاده از خلاقيت ونيروي انساني و ساير نيروها و انرژي هاي مكانيكي و طبيعي و با كارگيري از ماشين و روشها و تكنولوژي هاي مشخص، ماده خام را به محصول فراوري شده داراي ارزش مبادله تبديل مي كند.
از اينرو، رابطه صنعت و تكنولوژي مثل رابطه درياست به آب! و هرچند ايندو لازم و ملزوم هم هستند، اما هر يك داراي ويژگيهاي مختص به خود مي باشد. همينطور رابطه ايندو شامل كل و جزء است. يعني هر دريايي لاجرم از آب تشكيل يافته، ولي هر آبي دريا نيست. همينطور ويژگي مكانيزمي و اجتماعي ايندو متفاوت است. دريا از مكانيزم بسيار پيچيده تري برخوردار بوده و در اين مكانيزم با شبكه هاي پيچيده تري نيزتعامل دارد. پس از طرف ديگر مي توان با توجه به عملكرد اجتماعي- اقتصادي "شبيه سازي"، آنرا به عنوان يك صنعت تلقي نموده و به هويت مسقل آن ارج نهاد. بدين طريق است كه از مزيت هاي فراوان ثروت آفريني آن مي شود استفاده نمود. تعريفي كه كشورهاي پيشرفته صنعتي به خوبي به آن اشرافيت يافته و از آن بهره مند شده اند.
با اين تفاسير، متوجه مي شويم كه ميهن عزيزمان ايران از اين منبع بسيار مفيد، عليرغم وجود منابع نيروي انساني دوره ديده(فرهيختگان علوم و فنون مختلف، بويژه رشته هاي فني و علوم كامپيوتر وIT ) بي بهره مانده است.
در حال حاضر و در جوامع پيشرفته صنعتي شبيه سازي با دارا بودن اشتغال زايي بالا تبديل به يك صنعت شده و در توليد ارزش و ثروت ملي از جايگاه رفيعي برخوردار است .
حال كه دانستيم، شبيه سازي يك صنعت است؛ چگونگي ترويج اين صنعت در جامعه را نيز بايد بيان نماييم. و به سرمايه مورد نياز و مكانيزم توسعه آن بپردازيم.
سرمايه مورد نياز:
بسيار جالب و قابل تامل خواهد بود كه دريابيم كه خوشبختانه اين صنعت با كمترين تجهيز اجتماعي پا گرفته و به توليد مي رسد. زيرا ابزار آن چند عدد كامپيوتر و نيروي كار آن، خيل فرهيختگان جوياي كار است. تنها سرمايه مورد نياز واقعي، حمايت معنوي از شبكه اجتماعي آن و آوازه گري در جامعه جهت ترغيب نهادهاي تصميم گير كشور(بمانند مجلس و دولت) به تصويب مفاد قانوني الزام آور براي داشتن برنامه شبيه سازي براي همه پروژه هاي اجرايي(بمانند بند ج ماده 61 قانون برنامه سوم توسعه اقتصادي ، اجتماعي و فرهنگي و...كشور).
شايان ذكر است كه اين طرح نه تنها كوچكترين هزينه اي بر دوش دولت ندارد، بلكه در صورت اجراي آن، علاوه بر اشتغال فرهيختگان، باعث تقليل هزينه هاي سرمايه اي و حذف هزينه هاي سربار نيز خواهد شد .
پيش بيني مي شود با اجراي اين «طرح ملي» نه تنها هزاران نفر متخصص كشور مشغول به كار شده و از مهاجرت اين عزيزان به ساير كشورها جلوگيري شود ، بلكه از هدر رفت حداقل 30 ~20 درصد سرمايه ملي در پروژه هاي كشور نيز جلوگيري به عمل آيد .
حمايت رياست جمهوري و وزارت صنعت ومعدن و تجارت از تاسيس شركت هاي شبيه سازي با داشتن يك طرح مدون و دكترين كاري مشخص در اين راستا بسيار كارساز خواهد بود.
اهميت اين پروژه زماني خود را نشان ميدهد كه به طور نمونه بدانيم مركز ملي شبيه سازي ايالات متحده در كجا مستقر شده و خدمات آن چيست ؟!
اولاً، اين مركز در پارك علمي فلوريدا متعلق به دانشگاه مركزي شهر اورلندو قرار دارد (پاركي كه بيش از 180 شركت شبيه سازي در كنار دانشگاه مشغول به كار هستند).اين مجموعه وسيعترين خوشه شبيه سازي كامپيوتري در جهان بشمار رفته و دفاتر مركزي تحقيق و توسعه تفنگداران دريايي و صنايع نظامي آمريكا نيز در آنجا مستقراند[ .
ثانياً، وظيفه اين مركزايجادهماهنگي بين دولت، صنايع نظامي ومراكز آكادميك و تحقيقاتي است .
با يك تحليل صحيح موضوع، به وضوح درمي يابيم كه چگونه جامعه ايالات متحده به صنعت شبيه سازي اهميت داده و نه تنها از آن به عنوان يك صنعت با ارزش آفريني بالا استفاده نموده است، بلكه به عنوان پديده جديد"صنعت- تكنولوژي" و رابط ايجاد مكانيزم اصولي توسعه صنايع دفاع و كارآفريني در جامعه از آن بهره مند شده است.
مسلماً، براي اجرايي شدن و جاري سازي اين پيشنهاد نياز به كار كارشناسي بيشتر بوده و ضرورت دارد كار گروه ويژه اي متشكل از صاحب نظران امر براي هدايت موضوع تشكيل شود.
با آرزوي توفيق
