دم اسب از جمله گیاهان دارویی است که از قدیم در اروپا و چین بکار می‌رفته‌است. در فارسی به آن «دم اسبی»، «دم اسب» و «علف هفت بند» نیز می‌گویند. درکتب طب سنتی با نامهای «ذنب الخیل» و «ذنب الفرس» از آن نامبرده شده‌است. به فرانسوی آن را Prele des Queue do cheval ، Queue do renard ، champs ، Bottle brush Equisetum می‌نامند. گیاهی است از تیره Equisetaceae نام علمی آن Equisetum arvense L. می‌باشد. در آذربايجان به اين گياه « قاطير قويروغي» و در جمهوري آذربايجان «qatırquyruğu» مي گويند.

دم اسب چون دارای مقدار زیادی سیلیس می‌باشد بنام سیلیکا(silica) نیز معروف است.

مشخصات: به طور کلی گیاهان جنس دم اسب از گیاهان بی گل و نهانزایان آونددار چند ساله هستند. همه آنها دارای برگهای کوچک رشد نکرده می‌باشند به طوری که ساقه هوایی آنها ظاهراً بدون برگ است ولی وقتی خوب دقت شود در گره‌ها و بندهای متعددی که ساقه دارد برگهای رشد نکرده‌ای به صورت فلسهای کوچک سیلیسی و لخت دیده می‌شود. دم اسب دو نوع ساقه هوایی دارد، ساقه‌های بارور که در اوایل بهار ظاهر می‌شوند و رنگ آنها قرمز بدون سبزینه و دیگری ساقه‌های نازا که پس از آن ظاهر می‌شوند و رنگ آن سبز و کمی قطورتر است.

ساقه بارور که قرمز رنگ است از قشر سیلیسی پوشیده شده که به آن سختی خاصی می‌دهد و از آن برای صیقلي فلزات و چوب و پاک کردن ظرفهای فلزی مانند بروس فلزی استفاده می‌شود و از ساقه‌های نازا که پس از آن ظاهر می‌شود و رنگ آن سبز و کمی قطورتر است در طب گیاهی استفاده می‌شود. گیاه دم اسب دارای ساقه زیرزمینی بسیار دراز، افقی و بندبند است و در هر بند تورمی غده‌ای شکل دیده می‌شود. ریشکهای آن که بر ساقه زیرزمینی اتصال دارند در خاک فرو رفته‌اند. دم اسب از علفهای هرز لجوج و سرسخت است که معمولاً در نقاط مرطوب در جوی‌ها و باتلاقها می‌روید. بلندی آن به 5۰الي60 سانتی متر مي رسد. در طب سنتی از ساقه‌های نازای گیاه که سبزرنگ و قطورتر است، به عنوان دارو استفاده می‌شود. این گیاه در اروپا و آسیا انتشار دارد. در آلمان و فرانسه و برخی کشورهای اروپایی از داروهای مورد توجه‌است. در هند در ارتفاعات هیمالیا و در ایران در مناطق شمال ایران، در گرگان، بندرگز، و پیربازار رشت و در آذربایجان، تبریز و زينجناب به طور خودرو دیده می‌شود.

ترکیبات شیمیایی: وجود روغن چرب، سیلیسیک اسید، لینولئیک اسید، اکیستونین، اکیستیک اسید و اکیستین در گیاه دم اسب تأیید شده‌است. بعلاوه در گیاه یک ماده تلخ و مقدار کمی اکسالیک اسید، مالیک اسید، نوعی ساپونین و... وجود دارد. در گیاه تازه ۱۵الي۳0 درصد و در خاکستر گیاه تا ۷۰ درصد سیلیس یافت می‌شود.مقدار بسیار کمی طلا نیز در ترکیب این گیاه یافت شده است.

خواص – کاربرد: در آلمان از این گیاه بعنوان مدّر و بند آورنده خون استفاده می‌شود. در موارد استسقا، سنگ کلیه و ناراحتی‌های کلیوی تجویز می‌شود. خاکستر گیاه برای رفع اسیدی معده و سوء هاضمه استفاده می‌شود. در مناطق خاور دور و در چین معتقدند که گیاه دم اسب برای بند آوردن خونریزی مفید است. معرّق و مدّر است. ضد درد و مسکن و بادشکن است. برای معالجه روماتیسم، سوزاک و ناراحتی‌های مجاری ادرار مصرف می‌شود. از جوشانده آن برای رفع حالت تب در معده و کبد استفاده شده است. آنتی منوراژي ( menorrhagia ) است یعنی برای قطع ترشحات مفرط زاید بر حد اعتدال عادت ماهیانه مفید است. گیاه دم اسب از نظر طبیعت طبق رأی حکمای طب سنتی ایران کمی سرد و خشک است. و معتقدند که گیاه قابض و بند آورنده خونریزی از اعضای مختلفه بدن است و در بند آوردن خونروی از رحم نافع است. برای سفه مزمن در بیماری‌های سینه و تنگی نفس (گرم و استسقا و ورم گرم کبد و اقسام اسهالهای گرم در مواردی که تب نباشد و برای زخم روده و جراحت مثانه نافع و مفید است. اگر مدتی خورده شود و یا تنقیه شود برای التیام فتق و التیام روده قطع شده مفید است. ضماد آن برای التیام جراحتهای سخت، عصب قطع شده، ورم و بیماریهای آنوس، ورمهای گرم و گرد آن برای بند آوردن خونریزی مفید است.(ويكيپديا)

اين گياه حاوی سیلیکون(ارگانو سیلیکون) فراوانی است که نقش مهمی در تقویت استخوان دارد. به همین دلیل گاهی اوقات به عنوان درمان برای پوکی استخوان پيشنهاد شده است. همچنین به عنوان یک دیورتیک، و به عنوان یک عنصر در برخی از لوازم آرایشی استفاده می شود. با این حال، مطالعات بسیار اندکی در خواص درماني اين گياه بر روي انسانها انجام يافته است. به دليل دارا بودن خواص آنتی اکسیداني بالا مي تواند در مهار رشد سلول هاي سرطاني مفيد واقع شود.

اين گياه براي درمان سنگ کلیه، عفونت های دستگاه ادراری، بیماری شکنندگی ناخن ها، ترمیم و جلوگیری از ریزش مو، زخم های جزئی و سوختگی (موضعی) درمان بیمایهای پوستی، تقویت قلب و عروق و ماهیچه ها به كار رفته است.

 اقدامات احتیاطی

استفاده از گیاهان درماني یک رویکرد مناسب براي تقویت بدن و درمان بیماری هاست. با این حال، اجزای سازنده آن می تواند باعث عوارض جانبی بوده و يا در تعامل با دیگر گیاهان و داروها اثر سوء داشته و مضر بوده باشند. به این دلیل، مصرف گیاهان دارويي بايستي با دقت و تحت نظارت یک متخصص ارائه دهنده مراقبت های بهداشتی آموزش دیده در زمینه طب گیاهی صورت گيرد.

استفاده طولانی مدت آن توصیه نمی شود. مصرف اين گياه با مصرف نوشابه هاي الكلي خطرناك است. مصرف براي كودكان و زنان باردار و شيرده خطرناك است.university of maryland